İSPANYA’DAN OLAY ATEŞKES ÇIKIŞI “Dünyayı Ateşe Verenleri Alkışlamayacağız”

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ABD Başkanı Donald Trump ve İran lideri Mücteba Hamaney’in yönetimindeki taraflar, Pakistan’ın arabuluculuğunda 8 Nisan 2026 tarihinde 15 günlük geçici bir ateşkese vardılar.

Ateşkesin şartı, İran’ın stratejik Hürmüz Boğazı’ndaki transit geçişleri tamamen açmasıydı. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez bu gelişmeyi “iyi haber” olarak karşılarken, “diplomasi, uluslararası hukuk ve barış” çağrısı yaptı.

Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan da Trump’a ateşkesten duyduğu memnuniyeti bildirdi ve sürecin sabote edilmemesi için uluslararası toplumdan destek istedi. Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres ateşkesi memnuniyetle karşıladı, taraflara sivilleri koruma ve hukukî yükümlülüklere uyma çağrısı yaptı.

Ancak İsrail ile Pakistan ve İran arasında Lübnan’ın kapsamı konusunda ihtilaflar yaşandı. İsrail, ateşkese Lübnan’ın dahil olmadığını açıkladı; buna karşın Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, “her yerde, Lübnan da dahil” bir ateşkes ilân etmişti. Müzakerelerin 10 Nisan’da Pakistan’ın başkenti İslamabad’da başlaması öngörülüyor.

28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail, İran’ın çeşitli bölgelerine büyük çaplı saldırılar başlatarak savaşı tetikledi. Savaş 5 haftada ABD cephesinde 13 askerin ölümü ve 300’den fazla kişinin yaralanması gibi ağır kayıplara yol açtı. 7 Nisan’da Türkiye ve İspanya liderleri Trump ile görüşerek barış çabalarını destekleyeceklerini belirtti. 8 Nisan gece yarısı Trump, “Hürmüz Boğazı açıldığı takdirde” 15 günlük ateşkesi kabul ettiğini açıkladı. Aynı gün Pakistan Başbakanı Şerif ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını duyururken, İsrail ve Trump bu iddiayı reddetti. 10 Nisan’da, İran heyetinin Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD heyetinin ise Başkan Yardımcısı D.J. Vance başkanlığında ilk resmi barış görüşmeleri başlayacak.

Olayın Arka Planı ve Kronoloji

28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail, İran’daki çok sayıda hedefe eş zamanlı hava saldırıları düzenleyerek çatışmaları başlattı. Aynı gece bölgede sirenler çalmış, İran’a yönelik bombardımanlar ülke içinde geniş çaplı tahribata ve can kaybına yol açtı. İran Devrim Muhafızları yanıt olarak birçok ABD üssü ve bölgedeki müttefik güçlerine füze saldırıları gerçekleştirdi; savaş, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasına kadar ulaştı. Mart ayında Lübnan’da da çatışmalar yoğunlaştı; İran destekli Hizbullah, İsrail’e füze saldırıları başlatırken, İsrail ordusu Lübnan güneyindeki işgalini genişletti. Hava sahalarının kapatılması ve stratejik hedeflerin vurulmasıyla bölgede gerginlik zirve yaptı.

8 Nisan 2026’ya gelindiğinde taraflar, diplomasi kanallarını güçlendirmek zorunda kaldı. 7 Nisan’da Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan, İspanya Başbakanı Sánchez ve diğer dünya liderleri, ateşkes çabalarını desteklediklerini Trump’a iletti. 8 Nisan saat 01:30’da Trump, “Hürmüz Boğazı açık olduğu takdirde” iki haftalık karşılıklı ateşkesi kabul ettiklerini duyurdu. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif aynı gün öğle saatlerinde Twitter’dan yaptığı açıklamayla, “ABD, İran ve müttefiklerinin her yerde, Lübnan da dahil olmak üzere derhal ateşkese vardığını” ilan etti. Ancak kısa süre sonra ABD ve İsrail ateşkesin Lübnan’ı kapsamadığını açıkladı; Trump, “Bu anlaşma Hizbullah yüzünden Lübnan’ı kapsamıyor, İsrail’in Hizbullah ile savaşı başka bir cephedir” dedi. Ateşkesin yürürlüğe girdiği 08 Nisan’ın ardından, Lübnan’da siviller zarar görmemesi için Türkiye, Katar ve Birleşmiş Milletler devreye girdi.

İspanyol Hükûmeti’nin Açıklamaları

İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, ateşkes kararına temkinli yaklaşarak, bu gelişmenin “iyi bir haber” olduğunu ancak savaşın yol açtığı “kaosu, yıkımı ve yitirilen canları” unutturamayacağını belirtti. Sánchez X (Twitter) hesabından yaptığı açıklamada, “Ateşkesler her zaman iyi haberdir, özellikle de adil ve kalıcı bir barışa yol açıyorsa. İspanya hükümeti, dünyayı ateşe verenleri ellerinde bir kova suyla geldikleri için alkışlamayacak” diyerek taraflara diplomasi ve uluslararası hukuka bağlılık çağrısı yaptı. Dışişleri Bakanı José Manuel Albares ise bu ara çözümün Doğu Akdeniz’e ve bölgeye “umut” getirdiğini vurguladı; ancak “henüz sürecin nereye varacağını görmek için erken” uyarısında bulundu. Albares, Lübnan’ın da sürece dahil edilmesini savundu ve İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarına “ilk farklılık” olduğunu belirtti. Sánchez’in bu tutumu, benzer koşullar altındaki uzlaşılara “terbiyesizce övgü” yapılmayacağını ima etmesiyle dikkat çekti.

Diğer Resmi Açıklamalar ve Etkinlikler

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılmasını şart koşarak ateşkesi ilan etti ve “İran’dan 10 maddelik barış planı aldıklarını, bunun yeni bir müzakerenin temeli olabileceğini” açıkladı. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, savaşın tüm cephelerde sona ermesi ve başkanlık müzakerelerinin 15 gün içinde sonuçlandırılması hedefini bildirdi. İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad ise “ABD teklifi kabul etmezse Devrim Rehberi imzaya izin vermeyecek” diyerek görüşmelerin zorlayıcı koşullar altında yürütüleceğini işaret etti. Tahran yönetimi, ABD’nin teklifine karşılık Pakistan aracılığıyla sunduğu 10 maddelik karşı teklifte, çatışmaların tamamen bitirilmesi, tüm yaptırımların kaldırılması, Hürmüz Boğazı’nda kontrolün İran’da kalması ve savaş tazminatı gibi şartlar içerdiğini bildirdi.

Türkiye açısından kritik bir gelişme, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 7 Nisan’da Trump ile telefon görüşmesidir. İletişim Başkanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre Erdoğan, “iki haftalık fırsat penceresinin kalıcı barışa dönüştürülmesi gerektiğini” vurguladı ve Türkiye’nin çözüm çabalarına desteğini artıracağını belirtti. Erdoğan, ayrıca İsrail’in Gazze ve Lübnan’daki saldırılarının bölgedeki barış arayışını tehlikeye attığına işaret etti ve “diplomasi, kalıcı çözüm ve adil bir barış” talep etti. Türkiye ayrıca İslamabad’daki görüşmeler için üst düzey heyeti desteklemiş, Milli Savunma Bakanlığı savunma önlemlerini artırmıştır.

Lübnan’ın Sidon şehrinde, İsrail saldırısı sonucu yıkılan bir işyerinin önünde toplanan Lübnanlı siviller. Savaşın iki haftalık ateşkesine rağmen savaş sürecinde Lübnan’da yaşayan siviller ciddi zarar gördü.

Uluslararası Tepkiler

Birleşmiş Milletler; Genel Sekreter Antonio Guterres’in sözcüsü Stéphane Dujarric aracılığıyla taraflara uluslararası hukuka uyma çağrısı yaptı. Guterres’in açıklamasında, ateşkesin sivillerin korunması ve insani acıların hafifletilmesi açısından kritik olduğu vurgulandı. Guterres ayrıca Pakistan başta olmak üzere tarafları barışa yönelik arabuluculuk çabalarından dolayı destekledi. BM Özel Temsilcisi Jean Arnault da temaslarını sürdüreceğini belirtti.

Avrupa Birliği liderleri de ateşkesi memnuniyetle karşıladı; AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, anlaşmanın “Ortadoğu’da çok ihtiyaç duyulan gerilimi düşürme sürecini başlatacağını” söyledi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise tüm tarafları savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi çağrısında bulundu. Ancak Avrupa basını, özellikle kapanan Hürmüz Boğazı gibi stratejik konularda belirsizlikler devam ettiği uyarısında bulunuyor.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ateşkesi bir fırsat olarak niteledi ve taraflara bağlılık çağrısı yaptı. Şerif, Twitter üzerinden “Ateşkes ihlallerinin olduğunu bize bildirdiler, taraflara uymaları çağrısı” şeklinde mesaj yazdı. Şerif ayrıca ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını duyurmuştu; bu açıklama İsrail ve ABD tarafından yalanlandı.

REKLAM ALANI

İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, ABD’nin ateşkes kararını “hoş” bulduğunu ancak ateşkese Lübnan’ın dahil olmadığını belirtti. Netanyahu ofisi açıklamasında, İran destekli Hizbullah’ın aktif bir şekilde devrede olduğu Lübnan cephelerini ayrı bir “münferit çatışma” olarak nitelendirdi. Bu kapsamda İsrail, ateşkese rağmen Lübnan’daki saldırılarını sürdürdü ve 9 Nisan’a kadar da yaklaşık 254 Lübnanlı sivilin öldüğü bildirildi (Lübnan medyası).

Diğer ülkeler: ABD dışındaki Batılı müttefikler, barış çağrılarını yineledi; NATO Genel Sekreteri temkinli memnuniyet dile getirdi. Çin ve Rusya’dan ise ortak açıklamalarda gerginliğin düşürülmesi istenirken, ABD-İran dışındaki hiçbir bölgesel aktör bu ateşkesi baltalamak istemediğini teyit etmedi. Körfez ülkeleri Bahreyn başta olmak üzere hava sahalarını açarak normalleşme sinyali verdi. AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, “Ateşkesin sahada bütün boyutlarıyla uygulanmasını temenni ediyoruz. Diplomasi masası kurulmuşken sabotaja karşı uluslararası toplum teyakkuzda olmalı” sözleriyle hükümetin duruşunu özetledi.

İnsani Etki ve Kayıplar

40 gün süren çatışmalar her üç ülkede de ağır insani bedel getirdi. İran’da şehirler harap oldu; bombalı saldırılarda çok sayıda sivil yaşamını yitirdi. Resmi rakamlar açıklanmasa da bağımsız gözlemcilere göre, İran genelinde yüzlerce sivil ve birçok asker öldü, altyapı ciddi hasar gördü. ABD ve İsrail cephesinde de can kayıpları yaşandı; savaşın ilk beş haftasında 13 ABD askeri öldü, 300’den fazla Amerikan askeri ve sivili yaralandı. Helikopterler ve uçaklar da dâhil olmak üzere çok sayıda askeri araç kaybedildi. Stratejik öneme sahip USS Gerald R. Ford uçak gemisindeki yangın ve Katar’daki radar sistemlerinin imhası gibi kayıplar ABD ordusunu vurdu. Bunlara Libya’daki ve Irak’taki benzeri olaylarda olduğu gibi sivil altyapı vurulduğunda çatışmaların kapsamı daha da ağırlaşmaktadır (uluslararası hukuk uzmanları, Trump’ın altyapıyı hedef alan tehditlerini “savaş suçu” saydı).

Ekonomik ve İnsani Etki: Hürmüz Boğazı’nın kapanması küresel enerji piyasalarını sarstı. Dünyanın petrol ve gaz kaynağının beşte birini taşıyan Boğaz’ın kapanması, petrol fiyatlarının hızla yükselmesine, enerji ve gıda kıtlığı kaygılarının artmasına yol açtı. Bölgede milyonlarca kişi seferber oldu, tahıl koridorları açıldı, mülteci akınları gözlendi. Türkiye ve AB ülkeleri hazır bulunarak olası göç dalgalarına ve insani yardıma odaklandı. BM tahminlerine göre, çatışmalardan doğrudan veya dolaylı etkilenen sivillerin sayısı yüz binleri bulabilir. Bölgede sağlık, su ve barınak ihtiyacı kritik boyutlardaydı. Ateşkesin yürürlüğe girmesiyle sivil can kayıpları geçici olarak durdu; ancak hem bölgede hem dünyada “sessiz bir insani kriz” alarmı devam etmektedir.

Hukuki ve Stratejik Yansımalar

Ateşkes, uluslararası hukuk açısından “savaş durumunun istisnai bir durumu” yarattı. BM ve savaş hukuku uzmanları, Hürmüz Boğazı’nın bloke edilmesi ve ardından Trump’ın “köprüleri ve santralleri vurma” tehdidi gibi eylemlerin yasadışı sayılabileceğini vurguladı. Nitekim BM Genel Sekreteri Guterres, tüm taraflara “uluslararası hukuka saygı” çağrısı yaptı. Hürmüz Boğazı ise Montrö ve BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne göre transit geçişlere açıktır; İran’ın boğazı abluka altına alması, gerekirse BMGK kararını gerektirir. Küresel stratejik denge açısından da Türkiye’nin girişimiyle yeniden açılan boğazın güvenliği gündemde.

Gelecekte, iki haftalık ateşkesin kalıcı bir barışa dönüşüp dönmeyeceği belirsiz. Taraflar zaten çeşitli “kırmızı çizgiler” belirlemiş durumda. İran’ın yeni lideri Mücteba Hamaney’in isteği, saldırganlığı tamamen sona erdirmek ve tüm ABD yaptırımlarını kaldırmaktır; ABD ise öncelikle Bölgesel güç dengesinin İran lehine değişmemesi adına gücün gösterilmesini öne çıkardı. Müzakere masasında, özellikle nükleer faaliyetler, Ortadoğu’daki nüfuz dengesi, bölgesel güvenlik düzenlemeleri konuşulacak. Hürmüz’ün açılışı ve gemi geçişi şartı gibi maddeler, savaş sonrası bölgesel haritanın yeniden şekillendirilmesinde belirleyici olacak.

“Gerçek barış ancak tüm taraflar uzlaşmaya istekli olursa mümkün” yorumları yapılırken, uluslararası analizciler tarafları ateşkesi uzatmaya davet ediyor. Yeni yapılan kaynaklar, ciddi kayıplara karşın İran’da hâlâ bir devlet bütünlüğü işaretleri gösterdiğini, ABD/İsrail cephesinin ise bazı hedeflerini gerçekleştirdiğini belirtiyor. Türkiye, İspanya ve diğer NATO müttefiklerinin arabuluculuğu sürüyor. Zaman, söz konusu 10 maddelik planın hangi unsurlarının hayata geçeceğini gösterecek. Barışa destek veren herkes “sürecin sabote edilmemesi” için teyakkuzda.

#ispanyaateskesaciklamasi #abdIranateskessonDakika #ortadogugerilimsondurum #avrupadanabdyeTepki #dunyasavasikapidaMi #sondakika #dunyahaberleri #ateskes #ispanya #abd #iran #ortadogu #savas #kriz #gundem